Gənc perspektivlər: 18–23 yaş arası izlənməsi vacib azərbaycanlı oyunçular

Giriş

Gənc futbolçular haqqında siyahılar çox vaxt böyük vədlərlə təqdim olunur. Halbuki perspektivi yalnız yaş və reytinqdəki mövqe müəyyən etmir. Oyun dəqiqələri, rəqabətin səviyyəsi, qərarvermə keyfiyyəti və növbəti inkişaf mərhələsinə keçid də eyni dərəcədə vacibdir. Gənc oyunçular üçün bu amillərin hər biri karyeranın istiqamətinə təsir edə bilər.

2023-cü il mayın 1-də dərc olunan CIES araşdırmasına dünyanın ən perspektivli 200 gənc futbolçusu daxil edilmişdi. Onların arasında 19 azərbaycanlı da vardı. Bu, Azərbaycan futbolunun beynəlxalq miqyasda görünməsi baxımından diqqətəlayiq göstəricidir. Ancaq bunu hazır uğurun zəmanəti kimi deyil, yerli inkişaf sistemini qiymətləndirmək üçün başlanğıc nöqtəsi kimi qəbul etmək daha doğru olar. Gənc oyunçular bu siyahılarda yer aldıqda, növbəti addım onların inkişafına davamlı dəstək verməkdir.

Bu yazıda həmin nəslin seçilən oyunçularından bir neçəsinə nəzər salırıq. Məqsəd bütün adları sadalamaq deyil, gənclərin klubda və milli komandada hansı bacarıqları göstərməli olduğunu və potensiallarını dayanıqlı karyeraya necə çevirə biləcəklərini anlamaqdır. Gənc oyunçular fərqli mövqelərdə çıxış etsələr də, inkişaf üçün aydın hədəflərə ehtiyac duyurlar.

Oyunçuların təhlili

Musa Qurbanlı bu nəslin hücum xəttində seçilən futbolçulardandır. 2022/23 mövsümündə “Qarabağ”da müntəzəm qol vurması onun cərimə meydançasındakı instinktini və hücumun son nöqtəsində düzgün mövqe tutmaq bacarığını göstərdi. Növbəti sınaq təkcə qol sayını qorumaq deyil. Hücumçu daha yüksək tempdə topu saxlamağı, müdafiəçilərin təzyiqindən çıxmağı və topsuz hərəkətlərlə oyuna təsir etməyi də bacarmalıdır. Gənc oyunçular üçün belə bacarıqların matçdan-matça sabit qalması önəmlidir.

Qurbanlının inkişafı bir sualı önə çıxarır: yerli çempionatda qazandığı uğuru xaricdə hansı keyfiyyətləri ilə təsdiqləyəcək? Daha sürətli müdafiəçilərə qarşı ilk toxunuşu, hava mübarizəsi və pressinq altında sürətli qərar verməsi yeni mühitə uyğunlaşmasında həlledici ola bilər. Belə keçidlərdə müqavilə şərtləri ilə yanaşı, oyun vaxtı və rolun aydınlığı da vacibdir. Gənc oyunçular üçün müqavilə imkanları qiymətləndirilərkən inkişaf perspektivi də nəzərə alınmalıdır.

Toral Bayramovun üstünlükləri fərqlidir. Sol cinah müdafiəçisi kimi hücuma qoşulması, geniş ötürmə imkanları və standart vəziyyətlərdə iştirakı onu yalnız müdafiə tapşırıqları ilə məhdudlaşdırmır. Bununla belə, cinah müdafiəçisinin səviyyəsi geriyə dönüş sürəti, mövqe intizamı və top itkisindən sonrakı reaksiyası ilə də ölçülür. Beynəlxalq rəqabətdə bu keyfiyyətlər hücuma verdiyi töhfə qədər əhəmiyyətlidir. Gənc oyunçular bu mövqedə balansı qorumağı öyrənməlidirlər.

Elvin Cəfərquliyev də sol cinahda top oyununun qurulmasında və hücumların genişləndirilməsində iştirak edir. “Qarabağ”ın uğurlu sistemində onun irəli çıxışları daha çox nəzərə çarpır: komanda topa sahib olanda müdafiəçidən əlavə hücumçu kimi istifadə edir. Milli komandada isə rəqibin təzyiqi və topa daha az sahib olmaq müdafiə qərarlarını ön plana çıxarır. Klubla yığmadakı fərqli şərait oyunçunun inkişafını qiymətləndirmək üçün vacib sınaqdır. Gənc oyunçular hər iki mühitdə uyğunlaşma bacarığı qazanmalıdır.

Nəriman Axundzadə kimi gənc hücumçulara qiymət verərkən səbirli olmaq lazımdır. 18 yaşlı futbolçunun potensialını yalnız qollarla ölçmək düzgün olmaz. Topu qəbul etməsi, müdafiə arxasına qaçışlarının vaxtı, fiziki mübarizədə mövqeyini qoruması və təcrübəli hücumçularla anlaşması daha dolğun mənzərə yaradır. İlk komandadakı epizodik çıxışlar belə, oyun dəqiqələri düzgün idarə olunarsa, inkişafın faydalı mərhələsinə çevrilə bilər. Gənc oyunçular üçün kiçik addımlar da təcrübə toplamağa kömək edir.

Bu futbolçuların inkişaf yolu eyni deyil. Qurbanlıdan cərimə meydançasında effektivlik, Bayramovdan cinahda balans, Cəfərquliyevdən isə həm hücumda genişlik yaratmaq, həm də müdafiəni qorumaq tələb olunur. Axundzadə üçün əsas məsələ üzərinə düşən məsuliyyəti mərhələli şəkildə artırmaqdır. Gənc oyunçuların fərdi xüsusiyyətləri məşq və oyun seçimlərinə istiqamət verməlidir.

Əsas amillər

İlk növbədə, oyun təcrübəsi vacibdir. Ehtiyat skamyasında keçən mövsüm futbolçunun yaşını dəyişmir, amma inkişafını ləngidə bilər. Klubun məşq və oyun planı gənclərə real dəqiqələr verməli, çətin rəqiblərə qarşı çıxışları da inkişaf prosesinin bir hissəsi saymalıdır. Gənc oyunçular üçün müntəzəm oyun vaxtı özünəinamı və qərarvermə sürətini artırır.

İkinci amil fərdi inkişaf planıdır. Futbolçunun güclü tərəfləri müəyyənləşdirildikdən sonra zəif cəhətləri də konkretləşdirmək lazımdır. Məsələn, hücumçu üçün pressinq zamanı qərar vermək, cinah müdafiəçisi üçün isə müdafiə arxasına atılan toplara reaksiya üzərində işləmək olar. Ümumi fiziki hazırlıq vacibdir, amma mövqeyə uyğun texniki və taktiki məşqlər inkişafı daha ölçülə bilən edir. Gənc oyunçular üçün fərdi inkişaf planları mütəmadi yenilənməlidir.

Üçüncü amil yetirmə proqramları ilə klublar arasındakı davamlılıqdır. Akademiyada öyrədilən oyun prinsipləri əsas komandaya keçəndə dəyişirsə, gənc futbolçu yeni rola uyğunlaşmağa vaxt itirir. Aydın keçid yolu, fərdi məşqlər və məşqçilər arasında məlumat mübadiləsi istedadı yalnız kəşf etməyə deyil, inkişaf etdirməyə də kömək edir. Gənc oyunçular üçün yetirmə proqramları bu keçidi asanlaşdırmalıdır.

Potensial skautinq yalnız sürət, qol və fiziki göstəricilərə əsaslanmamalıdır. Təzyiq altında qərar vermək, səhvdən sonra hərəkətə keçmək və taktiki tapşırıqları tez mənimsəmək də futbolçunun uzunmüddətli səviyyəsini göstərə bilər. Yerli liqadakı çıxışlar bu baxımdan əhəmiyyətlidir: beynəlxalq oyuna keçəndə futbolçunun hansı keyfiyyətlərinin qorunduğunu ayrıca qiymətləndirmək lazımdır. Gənc oyunçular üçün yerli liqa nümunələri daha geniş təhlilə əsas verə bilər.

Matç ssenarisi

Təsəvvür edək ki, “Qarabağ” güclü rəqibə qarşı topa az sahib olur və cinahlardan sürətli hücumlar qurmağa çalışır. Bu halda Cəfərquliyevlə Bayramovun eyni vaxtda irəli çıxması fürsət yarada bilər, amma arxada boşluq qoymaq riskini də artırar. Cinah oyunçularının növbə ilə irəliləməsi və yarımmüdafiəçinin müdafiə xəttini sığortalaması taktiki intizamı sınağa çəkər. Gənc oyunçular bu cür ssenarilərdə risklə fayda arasında seçim etməlidirlər.

Hücumda Qurbanlı yalnız müdafiəçilərin arasında dayanıb ötürmə gözləməkdənsə, əvvəlcə topa yaxınlaşa, növbəti epizodda isə müdafiə arxasına qaça bilər. Axundzadə kimi gənc hücumçu sonradan oyuna daxil olarsa, onun enerjisi və pressinqi yorulmuş müdafiə xəttinə qarşı faydalı ola bilər. Belə vəziyyətdə dəyişiklik vaxtı və futbolçunun rolunun aydınlığı nəticəyə birbaşa təsir edir. Gənc oyunçular oyuna sonradan qoşulanda belə konkret tapşırıqlara uyğunlaşmalıdır.

Bu, konkret matçın proqnozu deyil, gənc oyunçuların dəyərinin necə üzə çıxa biləcəyini göstərən taktiki ssenaridir. Çətin oyunda fərdi parıltı ilə yanaşı, tapşırıqları yerinə yetirmək, temp dəyişəndə uyğunlaşmaq və komanda balansını qorumaq da önəmlidir.

Nəticə

CIES siyahısında 19 azərbaycanlı futbolçunun yer alması diqqətəlayiq faktdır, amma əsas məsələ bu rəqəm deyil. İstedadı davamlı oyun vaxtı, mövqeyə uyğun məşq və daha yüksək səviyyədə rəqabət dəstəkləməlidir. İnkişaf bir mövsümlə ölçülmür. Gənc oyunçular üçün davamlılıq nəticə qədər vacib göstəricidir.

Qurbanlı, Bayramov, Cəfərquliyev və Axundzadə fərqli yollarla irəliləyirlər. Onları birləşdirən isə keyfiyyətlərini daha yüksək səviyyədə təsdiqləmək ehtiyacıdır. Azərbaycan futbolunun gələcək uğuru yeni adların siyahılara düşməsindən çox, həmin futbolçuların davamlı karyera qurması ilə ölçüləcək.